Društvo
13. jul – Dan slobode i istorijskog nasljeđa Crne Gore
13. jul je simbol slobode Crne Gore, vezan za dva ključna događaja: međunarodno priznanje nezavisnosti 1878. godine i Trinaestojulski ustanak 1941. godine, prvi narodni ustanak u okupiranoj Evropi. Ipak, savremene interpretacije ovog datuma izazivaju kontro...
„Nema drugog dana osim onoga koji će doći“. Ovaj stih iz besmrtne pjesme simbolizuje 13. jul, dan koji je duboko utkan u istoriju Crne Gore. Taj datum označava dva ključna događaja: međunarodno priznanje crnogorske nezavisnosti na Berlinskom kongresu 1878. godine i Trinaestojulski ustanak 1941. godine, prvi narodni ustanak u porobljenoj Evropi.
Trinaestojulski ustanak, kako piše Dušan Kostić u svojoj poemi „Onda kada smo bili sami“, bio je izraz ogorčenosti i snova o pobjedi. Crna Gora, „mala zemlja odsvud stiješnjena“, pokazala je svijetu šta znači voljeti slobodu i žrtvovati se za nju. U Drugom svjetskom ratu poginulo je više od 18.000 crnogorskih ratnica i ratnika, a oko 40.000 ljudi stradalo je u logorima i okupatorskim odmazdama. Svaki deseti stanovnik dao je život za slobodnu, antifašističku Crnu Goru.
Međutim, 13. jul 1941. godine nije se mogao dogoditi bez prethodnog 13. jula 1878. godine, kada je Crna Gora na Berlinskom kongresu dobila međunarodno priznanje nezavisnosti. Nakon Veljeg rata i ključnih bitaka na Vučjem dolu i Fundini, Crnogorci su uspjeli da potisnu osmansku vojsku i sa velikim gubicima sačuvali slobodu svoje zemlje.
Današnja Crna Gora, međutim, suočava se sa različitim tumačenjima ovog datuma. Andrija Mandić, predsjednik Skupštine Crne Gore, u svojoj čestitki povodom 13. jula iznosi revizionističke stavove. On tvrdi da su četnici, kao oficiri vojske kralja Petra, bili rođeni antifašisti, te umanjuje ulogu komunista u dizanju ustanka. Takođe, navodi da su motivacija za ustanak bili zavjeti Petra II Petrovića Njegoša i Svetog Petra Cetinjskog, a ne ideje Karla Marksa i Fridriha Engelsa.
Ove tvrdnje se smatraju istorijskim falsifikatima, jer zanemaruju pripreme Komunističke partije i odluke koje su dovele do ustanka. Mandićeva revizija istorije pokušava da izjednači komuniste koji su predvodili antifašističku borbu sa četnicima, čiji je vođa Pavle Đurišić sarađivao sa italijanskim fašistima i ostavio za sobom zločinački trag.
Ovakve interpretacije imaju za cilj da prikažu Mandića kao evropskog političara, dok istovremeno ostaje zaštitnik srpskih interesa u Crnoj Gori. Ova taktika se ogleda i u prećutnom prihvatanju određenih rezolucija i u ponašanju pojedinih pripadnika "srpskog sveta" koji javno negiraju simbole crnogorske nezavisnosti.
Uprkos ovim kontroverzama, 13. jul ostaje simbol borbe za slobodu i nezavisnost Crne Gore, dan koji treba da bude poštovan od onih koji cijene vrijednosti koje nosi.