Mbape i Bardela, dva generacijska heroja podijeljene Francuske

Kilijan Mbape i Žordan Bardela razmjenjuju oštre poruke još od 2024, ali je ovog proljeća sukob postao znatno intenzivniji – kroz intervjue, objave na mreži X, prozivke na javnim događajima, pa čak i upadljivo izostavljanje na društvenim mrežama nakon pobjede Francuske na Svjetskom prvenstvu.

Gotovo ništa od toga nije vezano za fudbal, a malo ko od medija koji prate ovaj slučaj tvrdi suprotno. Na prvi pogled riječ je o sukobu između fudbalera i političara. Međutim, gotovo svi mediji koji su pratili slučaj predstavljaju ga kao posredni obračun oko toga ko ima pravo da definiše francuski identitet, godinu uoči predsjedničkih izbora 2027. godine, na kojima se, prema istraživanjima javnog mnjenja, očekuje da Nacionalno okupljanje, tj. Rassemblement National (RN) Žordana Bardele bude favorit.

Sukob se često opisuje kao odraz borbe za identitet i budućnost Francuske uoči izbora, na kojima se očekuje snažan rezultat antiimigracione stranke RN.

Dvojica protagonista gotovo su vršnjaci. Mbape ima 27, a Bardela 30 godina i obojica predstavljaju simbole svoje generacije. Mbape je simbol multikulturalne reprezentacije Francuske koja je više puta igrala u finalu Svjetskog prvenstva, a Bardela predstavlja modernizovanu i, kako je francuski mediji često opisuju, „demistifikovanu“ krajnju desnicu koja u anketama osvaja podršku od oko jedne trećine birača.

Taj sukob nije počeo tokom Svjetskog prvenstva 2026. godine, jer njegovi korijeni sežu do vanrednih parlamentarnih izbora u ljeto 2024, koje je raspisao predsjednik Emanuel Makron nakon što je RN osvojio najveći broj glasova na izborima za Evropski parlament.

Tokom Evropskog prvenstva 2024. Mbape, tada kapiten Francuske i igrač PSG-a, pozvao je građane da glasaju protiv „ekstrema“, upozoravajući da su „na vratima vlasti“. Nakon prvog kruga izbora, u kojem je RN osvojio najviše glasova, rezultat je nazvao „katastrofalnim“. Bardela mu je tada odgovorio da je neprijatno gledati „bogate sportiste koji dijele lekcije ljudima koji jedva sastavljaju kraj s krajem i više se ne osjećaju bezbjedno“.

Mbape nije bio prvi kapiten reprezentacije Francuske koji se politički oglasio. Franceinfo podsjeća da su Zinedin Zidan i Lilian Tiram u ranijim periodima javno kritikovali tadašnji Front National, današnji Rassemblement National.

I Markus Tiram , sin Lilijana Tirama i reprezentativac Francuske, upozorio je 2024. godine da je „situacija izuzetno ozbiljna“ i da treba učiniti sve kako RN ne bi došao na vlast, prenio je The New Republic .

Zbog toga se sukob iz 2026. godine uglavnom posmatra kao nastavak višegodišnje rasprave koja je već postala dio francuske fudbalske kulture, a ne kao nova pojava izazvana Svjetskim prvenstvom.

Mbape je 12. maja ove godine dao opširan intervju za Vanity Fair, objavljen mjesec prije početka Svjetskog prvenstva 11. juna i otprilike godinu prije predsjedničkih izbora u kojem je ponovio protivljenje RN-u i naglasio da sebe smatra prije svega građaninom, odbacujući ideju da „fudbaler treba samo da igra i ćuti“.

Govoreći o mogućoj pobjedi RN-a rekao je: „Ljudi ponekad misle da nas, zato što imamo novac i poznati smo, ovakvi problemi ne pogađaju. Mene pogađaju. Znam šta to znači i kakve posljedice može imati za moju zemlju kada ljudi poput njih dođu na vlast“-

Dodao je i: „Mi smo građani. Imamo pravo da iznesemo svoje mišljenje kao i svi ostali“.

Bardela je odgovorio već istog dana, ali ne na političke poruke, već kroz sportsku provokaciju, napisavši na mreži X:

„A ja znam šta se desi kada Kilijan Mbape napusti PSG: klub osvoji Ligu šampiona! (A možda uskoro i drugi put).“

Napisao je ovo uoči finala LŠ. Time je aludirao na činjenicu da je PSG osvojio Ligu šampiona u maju 2025, godinu nakon Mbapeovog odlaska u Real Madrid, savladavši Inter rezultatom 5:0, kao i na to da se klub spremao za novo evropsko finale protiv Arsenala 30. maja 2026. u Budimpešti.

Dva dana kasnije, 14. i 15. maja, Bardela je dodatno pooštrio ton nastupajući na sajmu u gradu Boker. U izjavi za ICI Gard Lozère rekao je: „Kilijan Mbape, kojeg cijene mnogi Francuzi, mora da shvati da postoje milioni ljudi koji nemaju privilegije koje on ima. Volio bih da ljudi koji imaju privilegije pokažu više uzdržanosti u svojim javnim istupima“.

U raspravu su se uključili i drugi funkcioneri RN-a. Predsjednik poslaničke grupe RN u Nacionalnoj skupštini izjavio je da su fudbalski navijači „slobodni da odluče za koga će glasati bez uticaja gospodina Mbapea“.

Poslanik RN-a iz departmana Loare Toma Menaže rekao je da je sloboda govora temeljno pravo, ali da bi možda trebalo da postoji neka vrsta neformalne „moralne obaveze uzdržanosti“, slična obavezi koja postoji za državne službenike i vojna lica, iako je priznao da se takva obaveza pravno ne odnosi na Mbapea.

Sukob je ponovo izbio usred Svjetskog prvenstva, krajem juna i početkom jula 2026. Nakon pobjede Francuske nad Paragvajem u osmini finala, kada je Mbape postigao odlučujući gol iz penala, Bardela je na mreži X čestitao reprezentaciji i pozvao igrače da „donesu pehar kući“, ali pritom nije pomenuo Mbapea, iako je upravo on postigao pobjedonosni pogodak.

Portal CultInfos prenio je da su korisnici društvenih mreža odmah primijetili to izostavljanje. Jedni su mu se zbog toga rugali, dok su drugi ocijenili da je nedosljedno ignorisati Mbapea kada upravo on, sa Usmanom Dembeleom i Majklom Oliseom , čini okosnicu sadašnje reprezentacije Francuske, čiji igrači uglavnom potiču iz imigrantskih porodica. To je tokom prvenstva ponovo otvorilo raspravu o političkom prisvajanju uspjeha francuske reprezentacije.

Kada je riječ o međunarodnim medijima, Reuters je objavio najopsežniji tekst pod naslovom „Mbape i Bardela razmjenjuju prozivke zbog uspona krajnje desnice u Francuskoj“ 13. maja, koji su kasnije prenijeli US News, HuffPost i brojni drugi mediji.

Franceinfo je pružio najdetaljnije dnevno izvještavanje u Francuskoj, uključujući Bardeline izjave iz Bokera i reakcije drugih funkcionera RN-a.

Le Journal du Dimanche je slučaj povezao s izbornim anketama, pozivajući se na istraživanje OpinionWay/JDD prema kojem bi kandidat RN-a u prvom krugu predsjedničkih izbora mogao osvojiti više od 30 odsto glasova.

Eurosport i La Nouvelle Tribune fokusirali su se na sportski aspekt priče, uključujući kontekst PSG-ove titule u Ligi šampiona, dok su brojni evropski mediji slučaj predstavili prvenstveno kao priču o usponu evropske krajnje desnice, a ne samo kao sukob između sporta i politike.

Na strani komentara i mišljenja, FranceSoir , francuski medij poznat po nekonvencionalnom uređivačkom pristupu, objavio je kolumnu pod naslovom „PSG trijumfuje bez Mbapea, Francuska tone s Makronom“, u kojoj se tvrdi da će rezultate i na fudbalskom terenu i u politici na kraju odrediti činjenice, a ne retorika. Autor kolumne navodi i da su čak i osobe „za koje se ne može reći da imaju simpatije prema RN-u“ Mbapeovo političko angažovanje u jednoj francuskoj televizijskoj emisiji ocijenile kao „katastrofalno“.

The New Republic je u tekstu objavljenom početkom mjeseca pod naslovom „Najpolitičkija reprezentacija na Svjetskom prvenstvu 2026. ujedno je (vjerovatno) i najbolja“ sukob između Mbapea i Bardele smjestio u širi kontekst multikulturalnog sastava francuske reprezentacije. List podsjeća da je selektor Didije Dešan , kapiten šampionske reprezentacije iz 1998. godine, izjavio da mu nije prijatno što se njegovi igrači neprestano suočavaju s političkim pitanjima.

Društvene mreže bile su ključne tokom cijelog sukoba. Druga faza eskalacije, 12. maja, gotovo u potpunosti se odvijala na mreži X, gdje su se širile Mbapeove izjave iz intervjua za Vanity Fair i Bardelini odgovori, a upravo je Bardelina poruka o osvajanju Lige šampiona nakon Mbapeovog odlaska iz PSG-a postala najcitiranija rečenica cijelog sukoba.

Šta su rekli politički analitičari

Najdetaljniju javno dostupnu analizu dao je Vilijam Te , istraživač instituta Le Millénaire , kojeg citiraju Connexion France i Caliber.az. Prema njegovoj ocjeni, Bardelina provokacija bila je pažljivo politički osmišljena. Smatra da se oslanjala na percepciju da je Mbapeova popularnost u Francuskoj opala nakon odlaska iz PSG-a, optužbi za aroganciju i promjenljive forme u Real Madridu.

Istovremeno upozorava da RN takvim napadima rizikuje da ugrozi sopstvenu dugogodišnju strategiju „normalizacije“, odnosno nastojanje da se predstavi kao umjerena opcija. Napadi na jednog od najprepoznatljivijih francuskih sportista mogli bi, prema njegovom mišljenju, odbiti umjerene birače koji zaziru od konfrontacionog pristupa stranke.

Te je za Connexion France izjavio i da cijeli sukob pokazuje kako francuska javna debata postaje „više lična nego politička“, pri čemu se raspravlja o tome ko ima pravo da govori, umjesto da se vodi polemika o sadržaju izrečenog. Kao primjer naveo je Bardeline napade na Mbapeovu fudbalsku karijeru, ocjenjujući da se time napada glasnik, a ne poruka.

Funkcioneri RN-a su javno raspravljali i o tome da li bi Mbape trebalo da poštuje neku vrstu neformalne „obaveze uzdržanosti“, što je prema ocjenama francuskih političkih analitičara pokazalo da stranka ovu temu smatra važnim političkim poljem na kojem želi da raspravlja, umjesto da je ignoriše.

Gotovo svaka rasprava o mogućem političkom uticaju osvajanja Svjetskog prvenstva poziva na iskustvo iz 1998. godine. Istoričar Frederik Atal smatra da očekivani integracioni efekat pobjede reprezentacije poznate kao „Black-Blanc-Beur“ nije ostavio trajan trag, jer francusko društvo nikada nije razriješilo osnovnu dilemu između očuvanja različitih identiteta i njihovog objedinjavanja u jedinstveni nacionalni identitet.

Black-Blanc-Beur ili u prvevodu Crni–Bijeli–Beur bio je slogan koji je postao simbol Francuske 1998. godine. Black se odnosi na crne Francuze, uglavnom afričkog porijekla, Blanc označava bijele Francuze, a Beur je francuski kolokvijalni izraz za Francuze sjevernoafričkog, prvenstveno alžirskog, marokanskog i tuniskog porijekla, nastao je od riječi arabe (Arap) kroz francuski sleng verlan .

Izraz je postao popularan jer je reprezentacija tada okupljala igrače različitog etničkog i kulturnog porijekla, poput Zinedina Zidana , Marsela Desajija, Liliana Tirama, Didijea Dešana i drugih, a u to vrijeme mnogi su tu ekipu predstavljali kao simbol uspješne integracije i multietničke Francuske.

Atal političke posljedice pobjede iz 1998. opisuje kao „trenutne“ i prolazne, odnosno kao kratkoročan uticaj na krajnju desnicu, a ne kao dugoročnu promjenu političkog sistema.

Često citirani crtež karikaturiste Plantija , objavljen u listu L'Express odmah nakon osvajanja titule 1998. godine, ismijavao je ideju da će sportski uspjeh trajno promijeniti političku scenu. Na njemu pomoćnik tješi Žan-Marija Le Pena riječima: „Ne plači, Žan-Mari“, dok reprezentacija slavi pobjedu. Kako se kasnije pokazalo, šala je bila prilično pronicljiva, jer je Le Penova stranka nastavila da jača i narednih godina.

Akademski rad objavljen 2013. u časopisu Migrations Société zaključuje da je do tada mit o reprezentaciji „Black-Blanc-Beur“ već izgubio svoju „mobilizacionu moć“ i da se nije mogao ponoviti nakon kasnijih uspjeha francuske reprezentacije.

The Conversation je objavio opsežnu istorijsku analizu koja prati kontinuitet od 1998. preko afere s kvotama iz 2010, kada je procurio zapisnik sa sastanka Francuskog fudbalskog saveza na kojem se raspravljalo o mogućim neformalnim etničkim kvotama u reprezentaciji, što je izazvalo veliki skandal nakon objave Mediaparta , pa sve do danas.

U tekstu je ocijenjeno da francuski fudbal više od dvije decenije predstavlja pozornicu na kojoj se ogledaju neriješene društvene rasprave o identitetu, te da se optužbe za rasizam prema multietničkoj reprezentaciji danas pojavljuju čak i brže nego 1998. godine.

Le Monde u analizi objavljenoj u junu ocjenjuje da je međusobno nepovjerenje između RN-a i nacionalnog tima prisutno decenijama te da Bardeline kritike Mbapea predstavljaju dio rasprave o nacionalnom identitetu, a ne samo politički sukob s jednim fudbalerom, podsjećajući da su Mbapeovi javni politički stavovi doprinijeli podjelama u francuskoj javnosti, ali i ističući da je tokom Svjetskog prvenstva ponovo učvrstio svoj autoritet kao lider reprezentacije.

Kakav je uticaj na javno mnjenje

Istraživanje Odoxa iz novembra 2025. pokazalo je da Bardela vodi protiv svih testiranih protivkandidata u drugom krugu predsjedničkih izbora, uključujući Gabrijela Atala , Eduara Filipa , Žan-Lika Melanšona i Rafaela Gluksmana . Anketa Toluna–Harris Interactive iz marta 2026. davala mu je između 35 i 36 odsto podrške u prvom krugu, dok je Gluksman imao oko 14 odsto.

Presudom Apelacionog suda u Parizu od 7. jula 2026. praktično je potvrđeno da će Bardela najvjerovatnije biti predsjednički kandidat RN-a 2027. godine, pošto je ranija presuda protiv Marin Le Pen zbog pronevjere onemogućila njenu kandidaturu tokom narednih pet godina.

Briselska konsultantska kuća Forefront Advisers u analizi objavljenoj neposredno nakon te presude zaključila je da Le Pen i Bardela imaju gotovo identičnu izbornu podršku, te da bi oboje pobijedili sve testirane protivkandidate osim, moguće, Eduara Filipa, protiv kojeg su ankete podijeljene.

Evropski savjet za spoljne odnose (ECFR) u dokumentu od 9. juna, koji eksplicitno razmatra scenario Bardeline pobjede, tretira dolazak RN-a na vlast kao realnu mogućnost vrijednu ozbiljnog planiranja, pozivajući se upravo na iste trendove u istraživanjima javnog mnjenja.

Evropska dimenzija sukoba između Mbapea i Bardele više je posredna, ali izvještaji iz istog perioda navode da će izbor između Le Pen i Bardele za kandidata RN-a imati značajne posljedice po jedinstvo Evropske unije u vezi s Ukrajinom.

Bardela je rusku invaziju nazvao „pravim krvoprolićem“ i Ukrajinu opisao kao saveznika, što predstavlja oštriji javni stav od onog koji je ranije zauzimala Le Pen. Istovremeno je dosljedno odbacivao mogućnost slanja francuskog oružja ili vojnika u Ukrajinu, pa francuski analitičari upozoravaju da ostaje nejasno kako bi se njegova eventualna vlada ponašala u praksi.

Francuski analitičari smatraju da bi eventualna Bardelina pobjeda mogla uticati na odnos snaga u Evropskom parlamentu, kao i na francusko-njemačke odnose, imajući u vidu da Francuska predstavlja, kako se navodi, „jednu polovinu francusko-njemačkog motora koji je izgradio evropski projekat“.

Najnovije vijesti u vašem džepu!