Sporna inicijativa NSD-a za spomenik Divni Veković izaziva polemike u Beranama

Dok većina partija u Skupštini opštine Berane ćuti o inicijativi Nove srpske demokratije (NSD) da se Divni Veković podigne spomenik, istoričar Filip Kuzman ističe da ta inicijativa pokušava da ideološki rehabilituje četnički pokret selektivnim prikazivanjem istorijskih činjenica.

Kuzman navodi da je djelovanje Veković tokom Drugog svjetskog rata diskvalifikacija za podizanje bilo kakvog spomen-obilježja, a posebno spomenika. On podsjeća da je Veković bila prva ljekarka u Crnoj Gori i značajna žena u istoriji države, ali da njeno prikazivanje isključivo kroz obrazovanje i prevodilački rad, uz izbjegavanje njenog angažmana u ratu, nije prihvatljivo.

Prema Zakonu o spomen-obilježjima, istaknuta ličnost treba da se istakne u borbi protiv fašizma, a spomenik ne može dobiti lice koje je bilo saradnik okupatora ili zastupalo fašističke ideje. Kuzman ističe da se Veković nije istakla u borbi protiv fašizma, već je pisala za fašističko glasilo "Glas Crnogorca" i da je s oduševljenjem govorila o četničkom komandantu Pavlu Đurišiću i njegovim snagama.

On navodi da je Veković koristila antisemitske izraze u svojim tekstovima, što je dodatno diskvalifikuje za spomenik. Većina partija u beranskom parlamentu nije se izjasnila o inicijativi NSD-a, dok su iz Socijalističke narodne partije saopštili da inicijativa još nije ušla u skupštinsku proceduru.

Predsjednik kluba odbornika DPS-a Branislav Jokić podsjeća da je Ministarstvo kulture 2022. odbilo inicijativu da ulica u Beranama nosi ime Divne Veković zbog njene povezanosti sa četničkim pokretom i saradnjom sa fašističkom Njemačkom. Jokić naglašava da DPS ne podržava inicijative koje veličaju ličnosti povezane sa okupacionim strukturama tokom rata.

Jelena Božović iz NSD-a ističe da je Veković bila prva ljekarka u Crnoj Gori, obrazovala se u Francuskoj, doktorirala književnost i značajno doprinijela medicini, književnosti i kulturi, uključujući prevod "Gorskog vijenca" na francuski jezik.

Kuzman dodaje da je Veković bila na čelu odbora Crvenog krsta koji je osnovao Pavle Đurišić, ali da je pomoć pružana samo onima koji su bili "nacionalno ispravni". Takođe podsjeća da je četnički pohod u kojem je učestvovala doveo do smrti hiljada muslimanskih civila.

Kuzman izražava žaljenje što se ime Divne Veković nalazi na sajtu Muzeja žena Crne Gore zajedno sa ženama koje su se borile protiv fašizma, te zaključuje da je njeno promovisanje neprihvatljivo van naučnih krugova.

Božović očekuje da će inicijativa za spomenik biti razmatrana na decembarskoj sjednici SO Berane i da će dobiti podršku svih odbornika, bez obzira na političku pripadnost.

Prema zakonu, podizanje spomenika zahtijeva saglasnost Ministarstva kulture i odluku lokalnog parlamenta, a spomenik se ne može podići prije 20 godina od smrti ličnosti, osim uz saglasnost Vlade.